Like this:

პაოლო კოელიოს ჩემს მიერ წაკითხული ერთადერთი მოთხრობიდან მოყოლებული ცნება „ბესტსელერი“-ს მიმართ ისეთი „კრძალვა“ მაქვს, რამოდენიმე მეტრიანი დისტანციით შევყურებ ხოლმე. ასე დამემართა სტიგ ლარსონის ბესტსელერის – „გოგონა დრაკონის ტატუთი“-ს დანახვაზეც. წავიკითხე-რა ანოტაცია: მსოფლიო ბესტსელერია, ტროლოგია „მილენიუმი“-ს პირველი წიგნიო, – წიგნი დენნაკრავივით დავაბრუნე დახლზე.

შემდეგ მოლი ბლუმის ბლოგზე გადავაწყდი წიგნის მიმოხილვას და ჩემი ბავშვობის საყვარელი გმირების – კალე ბლუმკვისტისა და პეპი გრძელიწინდას – ხსენებამ წიგნის ყიდვაც გადამაწყვეტინა. ვინანე! შეიძლება, მეც მოლი ბლუმივით ხშირად რომ ვკითხულობდე ხარისხიან ლიტერატურას, ჩემს გონებასაც მიეღო დასასვენებლად ასეთი რომანი. მაგრამ სამსახურსა და ბავშვის მოვლას შორის მოპარული მწირი თავისუფალი დრო ძალიან დამენანა ამ წიგნისათვის. მაშ, რაღატომ წაიკითხე – იკითხავთ თქვენ და მართალიც იქნებით. ერთობ მარტივი მიზეზის გამო – წიგნის მესამედი იმის იმედით გავლიე, იქნებ რამე ღირებულს გადავწყდე-თქო, შემდეგ კი, ბანალურად, დეტექტივის სიუჟეტის განვითარებამ დამაინტერესა

წიგნის სასარგებლოდ რამოდენიმე ფაქტი მაინც უნდა აღვნიშნო. პირველი ის, რომ წიგნი ძალიან მარტივი ენითაა დაწერილი და სწრაფად, ადვილად იკითხება; მეორე, ავტორი ანტიძალადობრივ პროპაგანდას ეწევა. შესაძლოა, ესეც წიგნის „კარგად გაყიდვისკენ“ მიმართული ფანდია, და ვერც ასეთი რომანი გადაუფასებს რომელიმე მოძალადეს ღირებულებათა სისტემას, მაგრამ ფაქტი მაინც დასაფასებელია; და ბოლოს, წიგნის მსუბუქად სევდიანი ფინალი ოდნავ აფერმკრთალებს თხრობის სიყვითლეს.

ავტორის, როგორც კარგი მარკეტოლოგის, სასარგებლოდაც უნდა ითქვას რამოდენიმე სიტყვა: ლარსონმა გაითვალისწინა ასტრიდ ლინდგრენის გმირებისადმი ხალხის სიყვარული და კალე ბლუმკვისტი თავისი რომანი მთავარი მოქმედი გმირის პროტოტიპად აიღო. მეტიც – გვარიც კი არ შეუცვალა. კარგი გათვლაა, ვერაფერს იტყვი. წიგნში „ფროდაქთ ფლეისმენთიც“ უხვადაა – ასე განსაჯეთ, ეფლის აიბუქისა თუ ფაუერბუქის, გუგული დეიდას და კოკა-კოლას შეფარული რეკლამა წიგნის ბოლომდე იკითხება. და, რაღა თქმა უნდა, სექსუალური სცენები. თან ძალიან ბევრი. აბა როგორ გინდათ – თანამედროვე წიგნი საუკეთეოდ გაიყიდოს (ბესტსელერი – ინგ. კარგად გაყიდვადი) და მასში სექსი არ იყოს?! სექსი ყველა კონტექსტში: ვნებიანი და სწრაფი მაგიდაზე, საწოლში მისიონერული, ქალი ზემოდან, ორალური, ანალური; მოხსენიებული სექსად, ჟიმაობად და უფრო უცენზურო ვერსიებად. მოკლედ, კამასუტრას ტოლს არ უდებს.

წინა აბზაციდან ალბათ უკვე მიხვდით, რომ წიგნს 18+ კატეგორიას მივაკუთვნებდი, ოღონდ 18 წელზე ზემოთ არაეკონომიკური განათლების ხალხისათვის. ეკონომისტს ყურში ძალიან მეხამუშებოდა, თუ როგორ კონტექსტში და ტერმინოლოგიით მოიხსენიებდა „ეკონომიკაში გათვითცნობიერებული“ ჟურნალისტი კონსოლიდირებულ ფინანსურ ანგარიშგებას და ფინანსურ წარმოებულებს. იმაზე არც ვისაუბრებ, თუ რამდენად “არგუმენტირებულად” ისაუბრა ამავე ჟურნალისტმა საფონდო ბირჟების მნიშვნელობაზე.

ცალკე განხილვის საგანია, თუ რომელ ჟანრს განეკუთვნება წიგნი. აქ არის ყველაფერი: დეტექტივი, რომანტიკა, ეროტიკა, სათავგადასავლო, მძაფრსიუჯეტიანი, სოციალური, აფიორა, ეკონომიკური თაღლითობა, ტექნოლოგიური ქურდობა, განგსტერი… სულო და გულო. ერთი პრობლემაა მხოლოდ – ამდენი განსხვავებული ჟანრის შერწყმა–გადასვლა ცოტა (ან ცოტაზე მეტად) ხელოვნური მეჩვენა.

თუ მკითხველი მომიტევებს, ერთ პატარა ლირიულ გადახვევას გავაკეთებ. როცა ბავშვური ასაკიდან ცოტა გამოვედი და საბავშვოდან მოზრდილთა ლიტერატურაზე გადავერთე, ერთი რამ შევნიშნე: საბავშვო ლიტერატურაში ყოველთვის მკვეთრად იყო გამიჯნული დადებითი და უარყოფითი გმირები, კეთილი და ბოროტი ადამიანები. ავტორი ყოველთვის მკაფიოდ მიანიშნებდა, რომელი გმირისათვის უნდა თანაგეგრძნო და რომელი შეგზიზღებოდა; მოზრდილთა ლიტერატურაში ეს სხვაობა თანდათან გაბაცდა – კეთილშობილ გმირებს ნაკლი აღმოაჩნდათ, უარყოფითებს – ხასიათის დადებითი თვისებები. მეტიც, ხშირად ან საერთოდ არ იყო გამოჯნული გმირები დადებით და უარყოფით პერსონაჟებად, ან ავტორი არ აკეთებდა მინიშნებას და მკითხველს უტოვებდა არჩევანის, დაფიქრების, ამოცნობის უფლებას. სტიგ ლარსონმა, რომელიც წიგნს ზრდასრული ადამიანებისათვის წერდა, გადაწყვიტა ჩვენთვის საქმე გაეადვილებინდა, ზედმეტი საფიქრალი თავიდან აერიდებინა და წიგნის გმირები დადებით და უარყოფით პერსონაჟებად გამოძერწა. აქ ან ზედმიწევნით კეთილშობილ ადამიანებს შეხვდებით, ან „ბინძურ არამზადებს“, „ნაძირლებსა“ და „ბებერ ღორებს“. ეს კეთილშობილი გმირები ძალიან ლამაზები, ტანადები და, ამასთან, სექს-გიგანტები არიან საწოლში.

მიუხედავად რთული და თითქმის ჩიხში შეყვანილი სიუჟეტისა, რა გასაკვირია და, მთავარი (და, როგორც ზემოთ უკვე აღვნიშნე, ზედმიწევნით კეთილშობილი) გმირი წიგნის ბოლოს ყველა პრობლემას გადალახავს – თითქმის 40 წლის წინანდელ ჩახლართულ საქმეს გახსნის, სერიულ მკვლელს გააუვნებელყოფს, თაღლით მაგნატს ბეჭებზე დასცემს, საყვარელ ქალებს შეურიგდება…. И жили они долго и счастливо!

პოსტის ბოლოსთვის ტკბილი ლუკმა მოვიტოვე. თავისთავად რომანის დეტექტიური ხაზი უინტერესო არაა – თუმცა წიგნი სხვა მხატვრულ ღირებულებებს, ჩემი პირადი მოკრძალებული აზრით, მოკლებულია. ჩემი აზრის დასადასტურებლად ერთი პატარა დიალოგის ციტირებას მოვახდენ წიგნიდან, რომელიც მე “რუსთავი-2″-ის მიერ დუბლირებულ საპნის ოპერას მაგონებს:

„– შენი ბოზი სახლში არ არის-მეთქი.

ბლუმკვისტი ისე ახლოს მივიდა მასთან, რომ ლამის ცხვირით ცხვირზე შეეხო.

– საკუთარ ქალიშვილზე ამას როგორ ამბობ, შე ბებერო ნაბიჭვარო!“ (გვ.268)

პ.ს. თუ მაინც გადაწყვეტთ ამ წიგნის წაკითხვას, შემიძლია, ჩემი ეგზემპლარი გისახსოვროთ